Su Politikaları Uzmanı YILDIZ: Yapay yağış çözüm olur mu?

Dursun YILDIZ, ülkemizde yaşanan bölgesel kuraklıkların şiddeti ve sıklığındaki artışın bazı büyük kentlerimizde acil çözüm arayışlarını da arttırdığına değinerek, bu kapsamda Ankara Büyükşehir Belediyesi ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin “Yapay yağış ve yağış arttırma” konusunda araştırmalara başladığını aktardı.

Çeşitli ülkelerde denenen bu yöntemden elde edilen sonuçlar konusunda tam bir netlik bulunmadığını belirten Su Politikaları Uzmanı YILDIZ, bu konudaki uzmanların yöntemin uygulanmakta olduğunu, ancak verimliliği konusundaki belirsizliklere vurgu yaptığına dikkat çekti.

Su, talebi sürekli olan,  yerine başka bir kaynağın ikame edilemediği  yaşamsal bir doğal kaynak olduğunun altını çizen Dursun YILDIZ şunları dile getirdi:

“Bu nedenle su arz güvenliğinin sürekli sürdürülebilir olarak sağlanması büyük önem taşımaktadır. Su arz güvenliğinin riske girdiği dönemlerde su hizmetleri yönetimi hızla acil çözüm arayışlarına girerek krizin derinleşmeden atlatılmasına çalışmaktadır. Bu dönemde barajların ölü hacimlerinden su çekilmesi, yeraltısuyundan ilave su temini, farklı amaçlı barajlardan dönemsel olarak  su kullanılması, gibi su arzını arttırmaya yönelik çalışmalar yapılmaktadır”.

Dursun YILDIZ, bu çalışmaların su krizinin derinleşmesinin doğrudan bir halk sağlığı riski yaratma potansiyeli taşıması nedeniyle doğru olup kriz dönemi çözümleri olarak uygulanması gerektiğini ve Yüksek su arzı riskinin yaşandığı dönemlerde ise “Yapay yağış, paket deniz suyu arıtma tesisleri” gibi bazı acil çözüm önerilerinin de konuşulduğunu kaydetti.

Sürdürülebilir su yönetimi için, teknolojik tüm gelişmelerin sunduğu olanaklar  kısa orta ve uzun vadeli çözüm alternatifleri olarak değerlendirilebileceğine de vurgu yapan Su Politikaları Uzmanı YILDIZ, “ancak bunların arasından  sosyal, ekonomik ve ekolojik olarak en uygun ve sürdürülebilir çözümün uygulanması esas olmalıdır. İklim değişikliği etkilerinin arttığı bu dönemde su yönetiminin en öncelikli politikası ise elde mevcut olan suyun en verimli şekilde kullanımı ve kuraklık risklerinin yönetimine hazırlık yapılması olmalıdır” şeklinde konuştu.

Dursun YILDIZ, Yüksek risk dönemlerindeki acil su temini çözümlerinin, su yönetiminde atılması gereken birçok adım varken, ekonomik ve ekolojik verimliliği olmayan kalıcı uygulamalar haline gelmemesine dikkat edilmesi gerektiğini dile getirdi.

“Planlama ve verimlilik anlayışından uzaklaşıp ortaya çıkan su sorunlarını ileri teknolojinin  “kısa dönemli acil çözümleri” ile sürdürülebilir olarak çözebilmek mümkün değildir” diyen YILDIZ, “Bu nedenle su hizmetleri yönetiminin teknolojik gelişmeleri , planlı, katılımcı, şeffaf, doğal dengeyi gözeten bir politikanın en etkin şekilde uygulanması için kullanması gereklidir” dedi.

Su Politikaları Uzmanı Dursun YILDIZ konuşmasının sonunda, son günlerde çokça gündeme gelen yapay yağış konusunda Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün web sayfasındaki makalenin SONUÇ bölümünün daha faydalı olacağını düşünerek, aşağıda ayrıca yer verdi:

“Yapay yağış çalışmalarının temelini bulut tohumlama uygulamaları oluşturmaktadır. Bulut Tohumlama, yağış miktarı ve türünü değiştirmek için bulutların içine başta gümüş iyodür olmak üzere çeşitli kimyasal maddeler serpiştirerek bulutlarda meydana gelen fiziksel süreçleri etkileme için kullanılan bir hava modifikasyonu yöntemidir. Yapay yağış su açığını gidermek ve su kaynaklarını artırmak amacı ile kullanılan bir yöntem olup sadece gerekli sıcaklık ve nem koşullarına sahip bulutlara uygulanabilir. Bu yöntem ülkemizde ilk olarak 1990’lı yıllarda İstanbul’da denenmiştir.

Yapay tohumlamada gümüş iyodür, amonyum nitrat, kadmiyum iyodür ve diğer higroskopik materyaller çekirdek vazifesi görmek üzere yağmur bulutuna püskürtülmektedir. Bu maddelerin aynı şartlar altında oluşturacağı kristal sayısı birbirinden farklıdır. En etkili olanı ise gümüş iyodürdür.

Yağış arttırmak için yapılan herhangi bir bulut tohumlama işleminde birinci problem tohumlamaya uygun bulutun bulunmasıdır. Zira tohumlama işlemiyle bulut oluşturulmaz. Yağış arttırma çalışmalarında tohumlama için yeterli miktarda ve uygun bulut gerekmektedir. Halen ülkemizde yaşanan yağış azlığının temelinde yatan neden; yüksek basınç sistemi etkisinde bulut oluşumunun az ve tohumlamaya uygun bulutluluğun oluşmamasıdır.

Bulut tohumlama işlemindeki ikinci problem ise, yoğunlaşma çekirdeği olarak hizmet edecek olan higroskopik maddelerin, bulut içindeki en uygun yere zamanında ve doğru miktarda ulaştırılmasıdır. Bulut tohumlama işleminden sonra yağışın nereye düşeceği kontrol edilememektedir. Uygun bulutluluk durumu olsa bile, tohumlama sonucunda oluşacak yağışın hedef havzaya düşeceği belirsizdir. Bununla birlikte hedeflenmeyen bölgelere fazla yağış düşebilir ve bazı olumsuzluklara sebep olabilir. Söz konusu olumsuzluktan etkilenen vatandaşlardan dolayı hukuki problemlerle karşılaşılabilir. Doğru şartlar altında, tekniğine uygun yapılan bulut tohumlama işleminin yağışı yüzde 5-20 arasında artırabileceği ileri sürülmektedir. Ancak yağışın ne kadar arttığı bilimsel yöntemlerle ve kesin olarak ölçülememektedir.

Sonuç olarak; bulut tohumlama yolu ile yapılan yapay yağış işlemi, yağış azlığının ve kuraklığın su kaynakları üzerindeki olumsuz etkisini gidermek amacı ile fayda/maliyet analizinin yüksek olduğu bölgelerde ve uygulanma potansiyeli olan bir hava modifikasyonu işlemidir ve sadece uygun sıcaklık ve nem koşullarına sahip bulutlara uygulanabilmektedir.

Yağış azlığından veya kuraklıktan kaynaklanan koşulların olumsuz etkilerini en aza indirmek için yapay yağış yöntemleri yerine diğer su kaynaklarından sulama ve enerji maksatlı barajlar için su temini yoluna gidilmesi, su tasarrufu ve kuraklığa daha dayanıklı bitki türlerine yönelmek daha ekonomik çözüm olarak gözükmektedir. Ayrıca yağmur hasadı ve yeraltı su depolama tesisleri ile yağışlı dönemde suyun depolanması diğer alternatif bir çözüm olarak görülmektedir”.

***

Yazar hakkında

Araştırmacı Yazar ve Akademisyen Dursun YILDIZ

Su Politikaları Derneği Kurucu Üyesi ve Başkanı, Su Politikaları Uzmanı, Akademisyen, İnşaat Mühendisi.

1958 yılında Samsun’da doğdu. İTÜ İnşaat Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Devlet Su İşleri’nde çalışmaya başladı, kurumun çeşitli daire başkanlıklarında yöneticilik yaptı. Bu süre içinde Hollanda’da Uluslararası Hidrolik Enstitüsü’nde 1 yıl lisans sonrası, ABD’de ise 3 aylık uygulama eğitimleri aldı. Daha sonra Hacettepe Üniversitesi Hidropolitik ve Stratejik Araştırma ve Uygulama Merkezi’nde Su Politikaları alanında Yüksek Lisans çalışmasını tamamladı. Bu arada Ankara Üniversitesi ATAUM’da AB Uzmanlığı ve Uluslararası İlişkiler Uzmanlık diploma eğitimlerini de tamamladı. Yıldız DSİ’de çalıştığı süre boyunca üniversitelerde de ders verdi.

Su ve Toprak Yönetimi, Su Güvenliği, Su Sorunları, Orta Asya Suları, Orta Doğu Suları, Su Savaşları gibi konularda 15 adet kitabı ve çok sayıda rapor ve uluslararası dergilerde yayınlanmış makalesi var. TEMA Bilim Kurulu üyesi olan Yıldız, Uluslararası Su Yönetimi ve Diplomasisi dergisinin editörlüğünü yapıyor ve İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü’nün Uluslararası Su Kaynakları Bölümü’nde Su Politikaları dersi veriyor.