Kriter’in Aralık Sayısı Çıktı!

ANKARA, 07 ARALIK 2025 – Savaşlar, afetler, krizler, salgın hastalıklar artarak ve değişerek devam ederken varılan tek ortak sonuç var: Küresel düzende sistemler yıkılıyor ve yeni bir düzen kuruluyor. Yeniyle eskiyi kıyaslamalar, bir yandan da bugünün ihtiyaçlarına yetişememe sorununu getiriyor. Yılın son sayısında Kriter olarak küresel siyaset, Afrika ve Ortadoğu, ülke siyaseti, toplum ve teknoloji başlıklarını detaylı dosyalarla hazırladık.

İlk dosyamızda, yerkürenin iki dünya savaşının çıktığı uluslararası hukuk öncesi döneme doğru yuvarlandığını ifade eden Kemal İnat, küresel siyasetteki illüzyonun nasıl bozulmaya başladığını yazdı. Dengesini arayan küresel sistemde G20’nin rolünü ve geleceğini Baki Laleoğlu değerlendirirken, Trump sonrası değişen ve gelişen ABD-Suudi Arabistan ilişkilerini İsmail Numan Telci analiz etti. Sinan Doğan, en son uyuşturucu ticareti iddiasıyla sertleşen gündemde, ABD’nin bir çıkmaza daha girme ihtimalini ve Venezuela’nın olası savaş karşısındaki zor durumunu değerlendirdi. Trump’ın peşini bırakmayan Epstein dosyalarını, çıkış noktasından itibaren sonuçlarıyla birlikte Emre Karaca aktarırken; “Zohran Mamdani, Demokrat Parti’nin geleceğinde neyi temsil edebilir?” sorusunun cevabını Hakan Çopur aradı. Avrupa popülist partileri serisinde Bünyamin Bezci, tarihine liberal fikirlerle başlangıç yapan Hollanda’nın bugünkü popülist partisine odaklandı. Duygu Çağla Bayram, Güney Asya jeopolitiğini halk ayaklanması sonrası rejimin değiştiği Bangladeş merkezli ve Türkiye’nin rolünü de katarak okudu.

Afrika ve Ortadoğu dosyasında, Sudan’da yaşanan soykırımı iki yazıyla ele aldık. Sudan krizinin bölge rekabetine etkilerini ve yeni dengelerin hazırladığı denklemi Tunç Demirtaş, Sudan’ın dünden bugüne kronikleşen istikrarsızlığını da Melih Yıldız iç savaşların sebepleri ve sonuçlarıyla birlikte masaya yatırdı. Talha İsmail Duman, Venezuela’da olduğu gibi Nijerya’da da yaşanan güvenlik krizinde ABD’nin müdahale söylemindeki amacına, emperyal hedefleri üzerinden ışık tuttu. Mali’de devlet otoritesinin kaybı ve El Kaide uzantılı JNIM tarafının giderek güçlenmesini Vahap Yıldız; 12 günlük İsrail-İran savaşının İsrail açısından olumsuz sonuçlarını da Oral Toğa çerçeveledi. İklim krizlerinin küresel sonuçlar doğurduğu noktada artık büyüyen bir su krizi sorunu var, sayımızda bu konuya da farklı boyutlarıyla yer verdik. Kuraklık sonucu su iflasıyla yüzleşen İran’ın su krizini, yanlış politikalar gibi yerel ve iklim değişikliği gibi küresel sorunlara atıfla Ali Çabuk yazdı. Tuba Yıldız ise Lübnan’ın başarısız devlet modelinin en canlı örneği olarak gösterilmesinin sebeplerinin muhasebesini son gelişmeleri de katarak yaptı.

Ülke gündemini değerlendiren yazıların yer aldığı dosyanın ilk analizinde İBB iddianamesi üzerinden kurumsal ve kamusal güvenlik için riskleri ve önerileri Zakir Avşar anlattı. Özgür Özel’in Jön Türkler çıkışı hakkında Murat Yılmaz yazdı. Tarihsel hafızayı canlandırarak Papa’nın İznik ziyaretini çok boyutlu olarak Fatih Durgun aktardı. Sonuncusu Brezilya’da düzenlenen COP30 görüşmelerine de yer verdik. Taraflar Konferansının hangi alanlarda düzenlendiğinden bahseden A. Menaf Turan, Türkiye’de düzenlenecek olan COP31’in hazırlık çalışmalarına değindi. Dünyadaki sosyal konut ihtiyacını ve Türkiye’nin bu yöndeki devrim niteliğinde yürüttüğü projelere Engin Özekinci dikkat çekti. Yine su krizleriyle bağlantılı olarak ülkemizdeki başlıklardan biri olan bazı belediyelerdeki su kesintilerine ve çözüm politikalarına da Elif Habip kapsamlı bir çerçeve sundu.

Son dosyamızda ise küresel demografik dönüşümde yaşlı nüfusun artışının sisteme yansımasını değerlendiren Şervan Gökhan, tabloyu tersine çevirmek adına önerilerde bulundu. Nüfus politikasında açığı kapatan göçmen iş gücünün tarım ve hayvancılık sektöründeki yansımalarına Cenk Beyaz yoğunlaştı. Futbolun spor kimliğini koruyabilmesi üzerine değerlendirmede bulunan M. Taki Kurtoğlu, Türkiye ve dünyada futbolun endüstrileşmesini analiz etti. Yapay zekânın artık araç olmanın ötesine geçtiğini anlatan Gloria Shkurti Özdemir, 2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nın detaylarına inerek ülke için gelecekteki anlamının önemini ortaya koyarken, yapay zekânın bilim dünyasındaki yansımalarının üzerinde Fatih Sinan Esen, ABD’nin Genesis misyonuyla oynadığı tehlikeli oyunun üzerinde ise Alp Cenk Arslan durdu.