Polonya’nın AB Göç Paktı’ndan Muafiyet Tartışması: Dayanışma mı Ayrıcalık mı?

* Avrupa Birliği, Mayıs 2024’te kabul ettiği Göç ve İltica Paktı ile üye ülkeler arasında göçmen yükünün paylaşılmasını hedefledi. Bu pakt, her yıl üye ülkelerin en az 30.000 göçmeni yeniden yerleştirmesini öngörüyor. Göçmen kabul etmeyen ülkeler ise kişi başı 20.000 avro ödeyebilir veya personel, ekipman ve lojistik desteği sağlayarak dayanışma yükümlülüğünü yerine getirebilir.

-Sümer Esin ŞENYURT-

* Haberin detayı!…

TÜHA / TÜRKUAZ İnternational News Agency

Sümer Esin ŞENYURT

POLONYA, 23 EKİM 2025 -Polonya Silezya Üniversitesi’nden Doktorant ve Politik Stratejiler Araştırma Merkezi  (POLSAM) siyaset uzmanı Sümer Esin ŞENYURT, (POLSAM) için “Polonya’nın AB Göç Paktı’ndan Muafiyet Tartışması: Dayanışma mı Ayrıcalık mı?” başlıklı bir yazı kaleme aldı:

Avrupa Birliği, Mayıs 2024’te kabul ettiği Göç ve İltica Paktı ile üye ülkeler arasında göçmen yükünün paylaşılmasını hedefledi. Bu pakt, her yıl üye ülkelerin en az 30.000 göçmeni yeniden yerleştirmesini öngörüyor. Göçmen kabul etmeyen ülkeler ise kişi başı 20.000 avro ödeyebilir veya personel, ekipman ve lojistik desteği sağlayarak dayanışma yükümlülüğünü yerine getirebilir.

Ancak pakt, “göç baskısı altında olan ülkeler” için istisnalar da öngörüyor. Bu ülkeler, geçici veya kalıcı olarak bazı yükümlülüklerden muaf tutulabiliyor.

Polonya Örneği: Siyasi Zafer mi, Hukuki İstisna mı?

Son dönemde Polonya, bu istisnanın en önemli örneği oldu. Polonya medyası ve Notes from Poland haberlerine göre, Avrupa Komisyonu Polonya’yı “göç baskısı altında” olan ülkeler listesine dahil etmeyi ve böylece dayanışma mekanizmasından muaf tutmayı planlıyor.

Donald Tusk

Başbakan Donald Tusk, bu durumu hükümetinin başarısı olarak açıkladı:

“Polonya’da göçmenlerin yeniden yerleştirilmesi olmayacak. Tek bir göçmen bile kabul edilmeyecek.”

Ancak muhalefetteki Hukuk ve Adalet Partisi (PiS), bu kararın Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki’nin Avrupa Komisyonu Başkanı’na gönderdiği sert mektup sayesinde alındığını savunuyor.

Nawrocki mektupta, Polonya’nın “ülkeye yasa dışı göçmen yerleştirilmesine yönelik hiçbir AB eylemini kabul etmeyeceğini” belirtmişti. Bu durum, göç tartışmasının Polonya’da hem dış politika hem de iç siyasî prestij mücadelesiyle bağlantılı olduğunu gösteriyor.

AB Hukuku Açısından Muafiyetin Sınırları

Euronews Poland haberine göre, Avrupa Komisyonu hâlâ Polonya’nın muafiyeti konusunda resmî karar vermedi. AB hukukuna göre, bir ülke tamamen muaf tutulamaz; olası muafiyetler yalnızca yükümlülüklerin azaltılması veya geçici olarak ertelenmesi şeklinde olabilir.

Bir ülkenin “göç baskısı altında” sayılabilmesi için göz önünde bulundurulan kriterler:

• Kabul ettiği mülteci ve geçici koruma altındaki kişi sayısı,
• Coğrafi konum ve sınır güvenliği,
• Geri gönderme ve sığınma sistemi kapasitesi,
• Kriz durumlarında aldığı destek önlemleri.

Bu kriterler doğrultusunda Polonya’nın durumu değerlendiriliyor. Ancak karar emsal teşkil ederse, Yunanistan, İtalya ve İspanya gibi diğer göç yükü yüksek ülkeler de benzer muafiyetler talep edebilir.

AB Konseyi ve Komisyon Arasında Belirsizlik

Komisyon, 15 Ekim’de göç baskısı altındaki ülkelerin listesini açıklayacaktı; ancak plan birkaç gün ertelendi. Bu gecikme, Polonya’nın muafiyet kapsamı hakkında soru işaretleri yaratıyor.

Markus Lammert

Komisyon sözcüsü Markus Lammert, Polonya’nın Ukrayna’ya verdiği desteği takdir ettiklerini, ancak hiçbir üye devletin tamamen muaf olmadığını açıkladı.

Polonya’nın Argümanı: Ukraynalı Mülteciler Üzerinden Meşruiyet

Polonya, muafiyet talebini özellikle Ukraynalı mülteciler nedeniyle aldığı yük üzerinden gerekçelendiriyor. 2022’deki savaş sonrası Polonya yaklaşık 8 milyon Ukraynalı mülteciyi kabul etti; bunlardan 1 milyonu hâlen Polonya’da yaşıyor. Polonya, bu durum nedeniyle “zaten dayanışma göstermiş bir ülke” olduğunu savunuyor.

Ancak AB hukuku açısından, Ukraynalı mülteciler “AB dışı düzensiz göçmen” kategorisine girmediği için bu argüman sınırlı etki yapıyor; yani Polonya’nın talebi yalnızca siyasi düzeyde karşılık bulabilir, hukuki olarak ise kısmi esneklikle sınırlı kalır.

Sonuç: AB Göç Siyasetinde Yeni Dönem

Polonya’nın muafiyet tartışması, Avrupa’da göç konusunun dayanışma, yük paylaşımı ve ulusal egemenlik ekseninde yeniden tartışıldığını gösteriyor.

Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki

Tusk hükümeti uzlaşmacı ama ulusal çıkar odaklı bir çizgi izlerken; PiS ve Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Brüksel’e karşı “ulusal direniş” söylemini güçlendiriyor.

Komisyon’un vereceği karar, sadece Polonya’yı değil, benzer talepleri gündeme getirebilecek diğer ülkeleri de etkileyebilir. Polonya gerçekten muaf tutulursa, bu teknik bir istisna olmanın ötesinde, Avrupa bütünleşmesinde göç konusundaki farklılaşmanın yeni bir dönüm noktası olacaktır.

Kaynakça

• Notes from Poland. (2025, 11 Ekim). “Poland says it will be exempted from EU migrant relocations.” Erişim: https://notesfrompoland.com
• Glogowski, Pawel. (2025, 16 Ekim). “Polonya ya da diğer AB ülkeleri göç anlaşmasından muaf tutulabilir mi?”

***

Yazar hakkında

Sümer Esin Şenyurt, TED Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden mezun olmuştur. Temmuz 2023’te Wroclaw Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler ve Küresel Çalışmalar alanında yüksek lisansını tamamlamış ve tezini tam notla teslim etmiştir. Şu anda Polonya’da Silesia Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’nde doktora çalışmalarını sürdürmektedir.

Eğitim ve profesyonel kariyeri boyunca edindiği bilgi ve deneyimlerle, 2019-2020 akademik yılında TED Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde lisans öğrenci asistanı olarak görev yapmıştır. Lisans eğitimi sırasında akademik etkinliklere aktif katılım göstermiş, Tokyo, Paris ve New York gibi şehirlerde düzenlenen uluslararası konferanslarda bildiriler sunmuştur.

Staj deneyimleri arasında Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı Dış Temsilcilikler ve Uluslararası Faaliyetler Genel Müdürlüğü’nde zorunlu staj, Dış Politika Enstitüsü’nde Türk Dış Politikası Programı ve TUİÇ Akademi’nin Avrupa Çalışmaları Programı bulunmaktadır. Ayrıca, Ekim 2020’de KAGİDER (Kadın Girişimciler Derneği) tarafından düzenlenen “Geleceğin Kadın Liderleri” eğitim programını başarıyla tamamlamıştır.

2022 yılında Koç Üniversitesi MA-CSSL’de araştırmacı olarak görev almış ve bu süreçte araştırma yöntemleri ile akademik çalışmalar konusunda önemli deneyimler edinmiştir. Akademik kariyeri boyunca birçok makale yayımlayan Şenyurt, bu yayınlarıyla ulusal ve uluslararası akademik literatüre katkıda bulunmuş ve çalışmalarında özellikle Polonya, dış politika, siyasal katılım ve göç konularına odaklanmıştır.

Şenyurt, akademik ve profesyonel kariyerine yönelik hedefleri doğrultusunda, uluslararası ilişkiler ve siyaset bilimi alanlarında kendini geliştirmeye ve bu alanlarda etkin çalışmalar üretmeye devam etmektedir.

Mail: sumer.senyurt@us.edu.pl

DergiPark: https://dergipark.org.tr/tr/pub/@esinsenyurt

ResearchGate: https://www.researchgate.net/profile/Suemer-Senyurt