Irak’ta ABD’nin karşı çıktığı Nuri Maliki kimdir?

WASHİNGTON, BAĞDAT, 29 OCAK 2026 – TÜHA / TÜRKUAZ İnternational News Agency’n DW’leye dayandırdığı haberinde, Irak’ta Nuri Maliki’nin Cumartesi günü Başbakanlığa aday gösterilmesi, ABD’den gelen sert tepkinin de etkisiyle gözleri Bağdat’a çevirdi.

Dışişleri Bakanı Marco Rubio hemen Pazar günü Irak’ın görevdeki Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani’yi aradı ve “İran kontrolündeki bir hükümetin Irak’ın çıkarlarına öncelik veremeyeceği, Irak’ı bölgesel ihtilafların dışında tutamayacağı ve ABD ile Irak arasındaki karşılıklı yarara dayalı ortaklığı geliştiremeyeceği” uyarısı yaptı.

Çarşamba günü de ABD’nin uyarısı en üst düzeyde ve daha açık bir şekilde Başkan Donald Trump tarafından dile getirildi. Trump, “Maliki en son göreve geldiğinde ülkeyi yoksulluk ve topyekûn karmaşaya sürükledi. Bunun yeniden yaşanmasına izin verilemez” dedi ve “Akılsızca politikaları ve ideolojileri nedeniyle, eğer seçilirse ABD Irak’a artık yardım etmeyecektir ve bizim yardımımız olmadan Irak’ın başarı, refah ve özgürlük şansı sıfırdır” ifadelerini kullandı.

ABD yakın dönemde de İran bağlantılı milislerin hükümete girmesi durumunda Irak’ın petrol gelirlerini alıkoyma tehdidinde bulunmuştu.

Maliki’den Trump’ın açıklamasına yanıt gecikmedi. ABD’yi Irak’ın iç işlerine karışmakla suçlayan Maliki, “Bu müdahaleyi Irak’ın demokratik sisteminin ihlali olarak görüyoruz” dedi. Şii politikacı, kendisini Başbakan adayı olarak gösteren Koordinasyon Çerçevesinin (CF) kararı uyarınca “Irak halkının yüksek çıkarları için sonuna kadar çalışacağını” söyledi.

Peki Nuri Maliki kim, niçin Başbakanlığa aday gösterildi ve ABD’nin sert tepkisinin ardında ne yatıyor?

Irak’ta iki dönem görev yapan tek Başbakan

Maliki ABD’nin Irak’ı 2003’teki işgalinin hemen sonrasında 2006-2014 döneminde Başbakanlık yapmış Şii bir politikacı. Aynı zamanda Saddam Hüseyin’in devrilmesi sonrasında iki dönem görev yapan tek Başbakan.

Mayıs 2006’da ilk kez göreve geldiğinde, ABD’de George W.Bush yönetimi tarafından desteklenmiş, ancak bir süre sonra Şiileri kayırmak, Sünni ve Kürtleri dışlamakla suçlanan Maliki, ülkedeki güvenlik krizinin derinleşmesinden sorumlu tutulmuştu.

ABD, Maliki’nin İran’a yakınlığıyla ilgili endişelerini  o dönemde de sıklıkla dile getirmişti. 2014’e gelindiğinde Barack Obama yönetimi, İŞİD’in ülkede hızla ilerleyişi karşısında Maliki’ye baskıyı artırdı ve Başbakan görev ayrıldı.

Irak’ta geniş kesimler Maliki’yi o dönem mezhepler arasında gerilimin tırmanmasından sorumlu tutmuş, Şiileri kayırdığı ve İran’a yakın olduğu suçlamaları yöneltilmişti. Irak ordusunun 2014’te Musul’u savaşmadan IŞİD’e bırakması da Maliki yönetiminin yıllar boyunca yolsuzluk ve kötü yönetimle orduyu donanımsız ve personelsiz bırakmasına bağlanmıştı.

Neden aday gösterildi?

Irak’ta Saddam Hüseyin’in devrilmesi sonrasında kurulan siyasi düzen, güç paylaşımı ilkesine dayanıyor. Buna göre Başbakan Şiiler, Meclis Başkanı Sünniler ve Cumhurbaşkanı Kürtler arasından seçiliyor.

Irak’ta 11 Kasım 2025’te yapılan meclis seçimlerini, görevdeki Başbakan Sudani’nin liderliğindeki İmar ve Kalkınma Koalisyonu kazandı. Ancak Sudani, hükümet kurmayı başaramayınca bu ayın başında geri çekildi. Genel seçimleri kazanan Şii partilerden oluşan Koordinasyon Çerçevesi (CF), Sudani çekilince Başbakanlığa Maliki’yi aday gösterdi. CF bu kararını, 75 yaşındaki Maliki’nin “siyasî ve idarî deneyimi” ile gerekçelendirdi.

Deutsche Welle’ye (DW) konuşan İngiliz düşünce kuruluşu Chatham House’dan Renad Mansour da Suriye’de tutuklu IŞİD’lilerin Irak’a nakledildiği bir dönemde güvenlik endişelerinin önemli rol oynadığına işaret ediyor. ABD, Suriye’den Irak’a 7 bin IŞİD’linin nakledileceğini açıklamıştı.

Kısa süre önce Bağdat’ta bulunan Mansour “Bir kesim, Irak’ın ve bölgenin çok hassas bir dönemden geçtiğini, Suriye’deki durumun Irak’a etkileri olabileceği tezini savunuyor. Destekçileri, Maliki’nin yönetim tecrübesi olduğunu, sistemi bildiğini vurguluyor” izlenimini aktardı.

İran faktörü

Irak seçimlerini kazanan Şii partilerden oluşan CF, İran’a yakınlığıyla biliniyor ve CF bünyesindeki bazı partilerin İran tarafından desteklenen yerel milis güçlerle bağlantıları bulunuyor.

Maliki’nin görev döneminde İran’ın Bağdat üzerindeki nüfuzunu artırdığı suçlamaları da sıklıkla dile getirilmişti.

ABD merkezli düşünce kuruluşu Atlantik Konseyi’nden Victoria Taylor ise DW’ye verdiği demeçte, Maliki’nin adaylığının, Irak siyasî eliti içinde varılan anlaşmaların bir sonucu olduğunu belirtiyor ve “İranlılar bu sonuçtan memnuniyet duyacaktır ve muhtemelen bu süreci desteklemişlerdir de. Ancak sonuçta Maliki’nin adaylığı, ülkedeki Şii, Sünni ve Kürt siyasetçilerden destek almayı da başardığını gösteriyor, ki çoğunun İran ile özel bir bağı bulunmuyor” diye konuştu.

Suriye ile ilişkiler: Şara’ya cihatçı terörist demişti

Nuri Maliki’nin, komşu Suriye’de iktidarı ele geçiren Ahmed Şara’ya sıcak bakmıyor. Bu durumun da Suriye’deki yeni yönetimi destekleyen ve bölgede yeni bir düzen kurmayı hedefleyen Trump yönetiminin gözünde eksi puan olarak görüldüğü değerlendiriliyor.

Maliki kısa süre önce yaptığı açıklamada, Suriye’nin merkezî ve kilit bir ülke olma özelliğini yitirerek Türkiye ve İsrail’in  yönetimi altına girdiğini, iktidarın “cihatçı teröristlerin” eline geçtiğini söylemiş, Ahmed Şara’nın Irak’ta terör suçlarından aranan biri olduğuna dikkat çekmişti.

Suriye’de ABD ve Türkiye’nin desteklediği Geçiş Dönemi Cumhurbaşkanı Ahmed Şara, Ebu Muhammed el Colani adıyla, terör örgütü Heyet Tahrir Şam’ın (HTŞ) lideriydi. ABD, iktidara geldikten sonra HTŞ’yi terör örgütleri listesinden çıkarmış, Colani’nin yakalanması için konulan 10 milyon dolarlık ödülü de kaldırmıştı.

Gözler Cumhurbaşkanlığı seçiminde

ABD Başkanı Trump’ın Maliki’ye karşı sert çıkışının ardından sürecin nasıl ilerleyeceği belirsizliğini koruyor. Irak siyasî sisteminde Başbakanı Cumhurbaşkanı atıyor. Bu nedenle gözler, mecliste Salı günü yapılacağı açıklanan Cumhurbaşkanı seçimindeydi. Cumhurbaşkanı’nın göreve seçildikten sonra 15 gün içinde Başbakanı ataması gerekiyordu.

Ancak ABD’den gelen tepkiler sonrasında meclisteki Cumhurbaşkanı seçimi sürpriz bir şekilde ertelendi. Irak’ın önde gelen iki Kürt partisi Kürdistan Demokratik Partisi (KDP) ve Kürdistan Yurtseverler Birliğinin (KYB) meclis başkanından cumhurbaşkanı adayı üzerinde daha fazla istişarede bulunabilmek için zaman istediği ve oylamanın ertelenmesini talep ettiği bildirildi.

Irak’ta Cumhurbaşkanı Kürtler arasından seçiliyor. İki büyük Kürt parti arasında şimdiye kadar geçerli olan teamül gereği Irak Cumhurbaşkanı KYB’den seçilirken ülkenin kuzeyindeki özerk Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi (IKBY) Başkanı ve Başbakanıı KDP’den oluyordu.

Ancak bu sefer KDP, Irak Cumhurbaşkanlığı için kendi adayını göstererek, Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin’i önerdi.