Ermenistan-ABD-Azerbaycan Arasında İmzalanan Zengezur Koridoru Anlaşması, Türkiye, Türkistan Coğrafyası, İran, Rusya ve Çin Aleyhine Sonuçlanabilecek Birçok Husus İçermektedir.

Azerbaycan ve Azerbaycan’a bağlı özerk Nahcivan Cumhuriyeti arasında bulunan koridor Zengezur olarak adlandırılmaktadır. Yapılış gayesinin tamamen ticareti arttırmak olacağı ifade edilse de buna kendileri bile inanmamaktadırlar. Türkiye’nin bu hattan kazanma ihtimali olan para yanında kaybedeceği çok şey olacaktır.

Prof. Dr. Doğan AYDAL

ABD’nin karanlık odalarında, muhtemelen İsrail’in katkılarıyla hazırlanan, ABD Cumhurbaşkanı Trump gözetiminde Ermenistan ve Azerbaycan arasında imzalanan Zengezur Koridoru anlaşmasının bütün maddeleri bilinmemekle beraber sonuçları itibariyle başta ülkemiz Türkiye, İran, Türkistan Coğrafyası, Rusya ve Çin aleyhine gelişebilecek birçok husus içermektedir (Harita 1). Bu anlaşmanın kalbi noktasındaki Türkiye’nin anlaşma masasında olmaması tam bir garabettir. Bu anlaşma ile Türkiye ile Türkistan coğrafyasının ticaret anahtarının ABD eline geçeceğini Hükümet yetkililerimizin görmüyor olması da anlaşılabilir bir konu değildir.

Etrafımız onlarca ABD üssü tarafından çevriliyken bir de Doğu Anadolu’ya çok yakın bir konumda, yüzyıl boyunca resmen ABD toprağı hükmünde olacak bir bölge-üs bulunması Türkiye’yi sıkıntıya sokacak unsurlardan biridir.

Türkiye’nin Zengezur Anlaşmasını çok önceden bilmediğini söylemek de saflık olur. Türkiye bu anlaşmanın kilit bağlantısı olan görüşmelere Azerbaycan ile “Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu Demiryolu Projesi” ile ilgili olarak başlamış ve iyiniyet mektubunu 25 Eylül 2023’te imzalamıştır. Birçok projemize para yardımı yapmayan Avrupa finansörleri bu yatırım için çalışmaları iki yıldan önce tamamlamış ve 22.07.2025 tarihinde, yani Zengezur anlaşmasından yaklaşık bir ay önce (Ne Tesadüf !), 2,4 milyar Euro finans sağlamayı onaylamıştır. Bunu da Sayın Bakan A. Uraloğlu çok önemli bir başarı olarak taktim etmiştir (Harita 2).

Bu anlaşma ile Ermenistan büyük ölçüde ekonomik olarak rahatlayacak, Dilucu üzerinden Avrupa ithalat-ihracat kapısı açılmış olacaktır. Yakında Ermenistan ile aramızdaki Kars-Akyaka kapısının da bu projeye eklemlenmesi an meselesidir. Hatta bu hattın Karadeniz’deki bir limanımıza, muhtemelen Trabzon Limanına bağlanma hesaplarını da yakında duyabiliriz. Zira Gemi taşımacılığı Kara ve Demiryolu taşımacılığına oranla çok daha ucuzdur.

Ermenistan’ın Batı ve özellikle ABD tarafından aşırı kollanmasının, şımartılmasının yeni bir Ermenistan-Türkiye çatışmasına yol açmayacağını kimse söyleyemez. Ermenistan Türkiye ile sınırlarını belirleyen 1920 Gümrü Anlaşması, 1921 Kars Antlaşmasının geçersiz saymaktadır. Bayrağında hala Ağrı Dağı’nın bulunduğu da gözden kaçırılmamalıdır. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev çok farkında olmasa da, şımartılmış bir Ermenistan’ın Azerbaycan ile yeniden savaşa girmeyeceğini de kimse iddia edemez.

Bu anlaşma ile ABD, Kafkaslarda sadece bir üs değil, bir toprak kazanmıştır. Arzu ederse bu bölgeden Tahran’ı kısa-orta menzilli füzelerle bile vurabilir. Ayrıca Zengezur üzerinden yapılan İran-Rusya Karayolu ticaret bağlantısını da önemli ölçüde kesmiş olacaktır. Bu koridor tıkandığında Sadece Rusya -İran Ticaretinin değil, Rusya-Hindistan, Rusya Pakistan Ticaretinin de zarar görmesi muhtemeldir.

Yakın bir gelecekte ABD’nin Zengezur koridorunun hemen alt kısmında İran coğrafyasında yaşayan Azeri asıllı İran vatandaşlarını, Kürtleri ve Talişleri İran’a karşı kışkırtmayacağını kim söyleyebilir?( Harita 3)

Bu anlaşma Çin’in İpekyolu projesini de önemli ölçüde engelleyecektir. Bilindiği gibi Çin trilyon dolarlar harcayacağı Bir Kuşak-Bir Yol (One belt-One Road) adı altında projeler hazırlamıştır. Çin’in bir kuşak projesi şu anda konuştuğumuz Zengezur projesinin hemen alt kısmından-güneyinden geçip Türkiye üzerinden devam etmektedir. ABD kontrolündeki Zengezur Koridoru bitirildiğinde Çin’in zarar görmemesi mümkün müdür?

Bu proje imzalanmıştır ancak bu bitirilecektir anlamına gelmemektedir. İran, Çin ve Rusya başta olmak üzere birçok ülke bu projeye itiraz edecektir. Ümidimiz Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin de olaylara daha dikkatli bakarak uzun vadede Türkiye Aleyhine olacak bu anlaşmayla ilgili kararlarını gözden geçirmesidir.