‘Büyük Oyun’un Kalbi Fergana: Kırgızistan – Tacikistan Krizine stratejik bir bakış

TÜHA HABER / Kırgızistan ile Tacikistan arasında 28 Nisan’da Golovnoy su dağıtım şebekesinin kontrolü etrafında başlayan gerginlik, iki ülke halkının birbirine taş atmaya başlamasıyla ertesi güne kadar devam etti ve çatışmalarda hayatını kaybedenlerin sayısının 49’a ulaştı.

Taraflar geçtiğimiz Cuma günü ateşkes ilan etmesine rağmen bazı köylerde çatışmalar devam etti, Cumartesi günü ise yeni bir ateşkes anlaşması imzalandı ve her iki taraf da hafta sonu anlaşmaya saygı gösterdi.

Bölgedeki ülkelerin son 30 yıldır sınır sorunları yaşadığı biliniyor. ANKASAM (Ankara Kriz ve Politika Araştırmaları Merkezi) Başkanı Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol ile Kırgızistan-Tacikistan arasındaki gerilimin sebeplerini, küresel ve bölgesel yansımalarını konuştuk.

‘ Özbekistan da sürecin bir parçası’

İki ülke arasında krize neden olan sorunlar nelerdir? Bu krizin sonuçları diğer bölge ülkelerine nasıl yansıyacak?

Duşanbe’de gerçekleştirilen Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü (CSTO) toplantılarının ardından Tacikistan ile Kırgızistan arasında yaşanan sınır çatışmasının görünür nedenleri olarak aşağıdaki konuların öne çıktığını görüyoruz: 1) Dağıtım konusunda uzun süredir devam eden çatışmaların yoğunlaşması su kaynaklarının; 2) Aynı askeri bloğun (CSTO) parçası olan ülkeler arasındaki sınır çatışmasının henüz çözülmemiş olması.

Orta Asya’nın Kalbi olarak kabul edilen “Fergana Bölgesi”nde yer alan Batken’in bu mücadelede öne çıkarılması gerçekten çok önemli. Kriz resmi olarak Kırgızistan ve Tacikistan arasında olsa da süreç bölgedeki bir diğer aktör olan Özbekistan’ı da derinden ilgilendiriyor. Bölgede Özbekistan’a ait toprakların olması Taşkent’in de sürece dahil olmasının nedenini açıklıyor. Dolayısıyla, kontrol altına alınamadığı takdirde sorun üç ülkeyi de ilgilendirecek şekilde derinleşebilir. Bu, Özbekistan’ın sınırdaki bu çatışmaları çözmek için neden bölge ülkeleriyle aktif, olumlu bir diplomasi izlediği sorusuna cevap veriyor.

Bölge ülkelerinin kendi sorunlarını çözme ve sınır anlaşmazlıklarını çözme konusunda giderek daha kararlı hale geldiği bir dönemde, yukarıda bahsedilen olayların patlak vermesine tanık olmak gerçekten ilginç.

‘ Amaç kalbi kontrol etmek’

“Krizin görünür nedenleri” terimini kullandınız. Sizce krizin altında yatan gerçek nedenler nelerdir?

Şunu çok netleştirelim: Kırgız-Tacik çatışması temelde bölge ülkeleri arasında bir sınır çatışması gibi görünse de asıl amaç, bu ülkeler arasında olası bir mutabakatın öncülük edeceği bir “Fergana Birliği”ni engellemektir. Dolayısıyla amaç, kalbi kontrol etmektir ve bu nedenle bölge ülkelerinin Fergana üzerinde söz sahibi olması istenmez.

Bu amaçla, Fergana Vadisi’nin bölge ülkeleri için barut fıçısına dönüştürülmesi, orada izlenen siyasetin ana parametrelerinden biri olmuş ve yukarıda belirtilen nedenler “böl-ayrı-çat-fethet-kontrol” politikasının zeminini oluşturmuştur. ” stratejisi. Farklı dönemlerde meydana gelen birçok çatışma ve çatışmanın zaman zaman dondurulması bunun bir göstergesidir.

Yukarıda bahsedildiği gibi, çatışmanın temel nedeni, Fergana bölgesinin kontrolü ve bölge üzerindeki güç projeksiyonudur. Bu kriz, Afganistan krizinin zirve yaptığı ve Ortadoğu’nun gündeminde terör tehdidinin üst sıralarda yer aldığı bir dönemde geliyor. Aynı zamanda ABD, Rusya ve Çin arasındaki güç mücadelesinin Asya-Pasifik bölgesine kaymaya başladığı ve Rusya-Çin ittifakının hedef alındığı bir zamanda geliyor: Bu “Büyük Oyun”a bir dönüş.

Orta Asya’daki çatışma ABD’nin çıkarlarına hizmet eder

Sizce bu krizden en çok kim yararlanır? Bu kriz küresel güç mücadelesine nasıl yansıyacak?

Tüm bölgesel aktörlerin amaç ve koşullarını göz önüne aldığımızda, bu olayların ağırlıklı olarak ABD’nin çıkarlarına hizmet ettiğini görüyoruz. Sonuç olarak Kırgız-Tacik sınırındaki olaylar, ABD’nin Afganistan’dan çekilme sürecinde Orta Asya’daki ilk büyük çatışmayı oluşturmaktadır. Bu çatışma yeni bir dönemin başlangıcını işaret ederken, Rusya ile ABD arasındaki rekabette ilk düşen domino taşlarından biri olarak da yorumlanabilir. Orta Asya gündeminin önümüzdeki dönemde toplumsal hareketler, terör eylemleri ve sınır çatışmaları tarafından daha fazla işgal edileceğini öngörebiliriz. Orta Asya’yı Fergana merkezli gelişmelerin kontrolünde tutmak için bir güç mücadelesi başladı.

HABER : Elif İlhamoğlu & Ankara

***

***