Priştine Yönetimi Sırp Belediyeler Birliği Önerisini Kabul Edecek mi?

Yazarı Dr. Doğacan BAŞARAN, konuyla ilgili olarak Uluslararası Haber Ajansı (UHA)’dan Ataner YÜCE’ye değerlendirmelerde bulunarak, Belgrad yönetiminin bu tutumunda “Büyük Sırbistan” idealinin oynadığı rolün yadsınamayacağının altını çizdi.

Bu çerçevede Sırbistan’ın, özellikle de Bosnalı Sırplar ve Kosovalı Sırplarla yakından ilgilendiğini söyleyen Dr. BAŞARAN, “Nitekim bu nedenle de Kosova’nın kuzeyinde yaşayan Sırpların durumu, tarafları sık sık karşı karşıya getirmektedir. Bunun en somut örneği ise 2022 yılının yaz aylarında kimlik kartı ve plaka uygulaması bağlamında Kosova Sırpların Priştine yönetimine gösterdiği tepkinin Kosova ile Sırbistan’ı savaşın eşiğine getirmesidir” dedi.

“Bahse konu olan süreç, bölgenin kendi iç dinamiklerinin yanı sıra büyük güçler arasındaki rekabetle de ilişkili olarak tansiyonun yükseldiği bir durum yaratmıştır” diyen Yazar Dr. Doğacan BAŞARAN, şunları söyledi:

“Zira Kosova, yukarıda da belirtildiği üzere ABD’ye yakınlığıyla ön plana çıkmakta ve KFOR’un ülkedeki varlığıyla dikkat çekmektedir. Buna karşılık Sırbistan ise pan-Slavizmin etkisiyle Rusya’ya yakın bir aktör olarak nitelendirilmektedir. Dolayısıyla Rusya-Ukrayna Savaşı’nın ardından artan Rusya-Batı geriliminin Balkanlar’a da yansıyabileceği gündeme gelmiştir. Kosova-Sırbistan hattında tansiyonun yükselmesi de böylesi bir atmosferde gerçekleşmiştir.

Bu süreçte Rusya, kendisinin kaybedeceği bir savaşın Batı’yı istikrarsızlaştıracağı mesajını vermiş ve esasen Avrupa Birliği’ni (AB) zor durumda bırakmaya çalışmıştır. Çünkü Balkanlar, coğrafi olarak Güneydoğu Avrupa’dır. Dolayısıyla bölgede yaşanan bir gerilimin Avrupa’yı istikrarsızlaştırması kaçınılmazdır. Zaten bu nedenle de KFOR üzerinden ABD, Kosova’nın savunulması yönünde gerilimi arttıracak mesajlar verirken; AB’nin arabuluculuk yaparak tansiyonu düşürmeye çalıştığı görülmüştür.

Öte yandan belirtmek gerekir ki; arabuluculuk noktasında AB’nin önünde ciddi bir avantaj vardır. Bu da gerek Kosova’nın gerekse de Sırbistan’ın AB’ye üye olmak istemesidir. Zaten bu sebeple de birliğin çabaları doğrultusunda tarafların aynı masa etrafında oturabildikleri görülmüş ve çeşitli müzakereler gerçekleştirilmiştir”.

(ANKASAM) Yazarı Dr. Doğacan BAŞARAN, gelinen nokta itibarıyla Sırbistan-Kosova hattındaki münasebetlerde normalleşme sürecinin en önemli gündem maddesinin, ‘Fransız-Alman Planı’ olduğunu hatırlatarak,  bu plan yeni olmamakla birlikte 2023 yılının Şubat ayında güncellenen halinin yedinci maddesinde Sırp Belediyeler Birliği’ne ilişkin ifadelerin yer almasının, Belgrad’ın önceliklerine uygun bir müzakere zemini oluşturduğunu ve zira planın yedinci maddesinde şu ifadelerin yer aldığına vurgu yaptı:[1]

“Her iki taraf da Kosova’daki Sırp topluluğu için uygun bir özyönetim düzeyi ve hizmet sağlamak amacıyla Avrupa Konseyi’nin ilgili araçlarına ve mevcut Avrupa deneyimlerinin kullanımına uygun olarak somut anlaşmalara varılmasını savunmaktadır.”

Dr. Doğacan BAŞARAN, “Bu noktada ifade etmek gerekir ki; normalleşme hususunda Sırbistan ve Kosova’nın beklentilerinde birtakım farklılıklar söz konusudur. Sırbistan, Kosovalı Sırpların özyönetimine dayanacak bir şekilde Sırp Belediyeler Birliği’nin kurulmasını talep ederken; Priştine yönetimi ise Kosova’nın bağımsızlığının Belgrad tarafından tanınması ve Kosova’nın uluslararası örgütlere üyeliğinin Sırbistan yönetimince veto edilmemesi beklentisine sahip” olduğunu dile getirdi.

“Anlaşılacağı üzere, Sırp Belediyeler Birliği’nin Fransız-Alman Planı’nda açıkça ifade edilmesinin ardından Kosova’nın meseleye nasıl yaklaşılacağı merak konusu olmuştur” diyen Yazar Dr. BAŞARAN, “Esasen AB ülkelerinin bu konu üzerinden Belgrad’a zeytin dalı uzatarak Sırbistan’ın Rusya’ya yönelik yaptırımlara katılmasını ve Moskova’yla arasına mesafe koymasını sağlamayı amaçlamaktadır. Fakat Priştine-Belgrad ilişkilerindeki normalleşme açısından Kosova’nın plana yaklaşımı da en az Sırbistan kadar önemlidir” dedi.

(ANKASAM) Yazarı Dr. Doğacan BAŞARAN, Kosova’nın, Sırp Belediyeler Birliği mevzusunu 2013 yılında kabul ettiğini ve o dönemde muhalefet lideri olarak Kosova Başbakanı Albin Kurti’nin, bu durumu Anayasa Mahkemesi’ne taşıdığını hatırlatarak, Mahkemenin de Sırp Belediyeler Birliği’ne açılan kapıyı kapattığını,[2] ve dolayısıyla Kurti’nin Kosova Başbakanı olarak görev yaptığı bir dönemde Priştine’nin bu konuda somut adımlar atmasının da kolay olmadığına dikkat çekti.

“Tahmin edileceği üzere, Priştine’nin Sırp Belediyeler Birliği konusundaki hassasiyeti Bosna Hersek’teki Sırp Cumhuriyeti örneğinden kaynaklanmaktadır” diyen Dr. Doğacan BAŞARAN,  “Priştine, Kosova’nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne gölge düşürecek bir yapılanmanın teşkil edilmesini istememektedir. Çünkü böylesi bir yapının ayrılıkçılığı arttıracağı yönünde bir endişe vardır. Üstelik bu kaygı, yalnızca bürokraside değil; toplumda da hâkimdir. Örneğin Kosova’da Sırp Belediyeler Birliği kurulmasının gündeme gelmesinin akabinde 2023 yılının Ocak ayında çok sayıda Kosovalı, Priştine’de protesto düzenlemiştir.[3] Bu da Kosova’yı yöneten kadroların taviz alanının ne kadar dar olduğunu gözler önüne sermesi bakımından son derece mühim bir anekdottur” dedi.

Dr. BAŞARAN, tüm bunlara rağmen 14 Mart 2023 tarihinde yaptığı açıklamada Kurti’nin, Sırp Belediyeler Birliğinin kurulması için AB’nin Belgrad-Priştine Diyaloğunun Özel Temsilcisi Miroslav Lajcak’ın önerdiği 15 modelin danışmanları ve bazı bakanlar tarafından değerlendirildiğini ifade ettiğini[4] ve bir anlamda müzakerelere açık kapı bıraktığını ifade etti.

Bununla birlikte Kurti’nin, alınacak kararların Kosova yasalarına ve anayasasına aykırı olmayacağını da vurguladığını hatırlatan Dr. Doğacan BAŞARAN, “Bu da Kurti’nin müzakere sürecinin işlemesi için olumlu mesaj verdiği; fakat Anayasa Mahkemesi kararları göz önünde bulundurulduğunda Sırp Belediyeler Birliği noktasında atılacak bir adıma sıcak bakmadığına işaret etmektedir. Dolayısıyla Priştine yönetimi, AB’ye müzakereden kaçan taraf olmadıkları mesajını vermeye çalışmaktadır. Buna karşılık Sırbistan’ın ise Sırp Belediyeler Birliği konusunu tek şart olarak gördüğünü ve bunun da 13 Mart 2023 tarihinde Sırbistan Cumhurbaşkanı Alexander Vucic tarafından açıkça ifade edildiğini hatırlatmak gerekmektedir” dedi.[5]

“Kısacası Sırbistan’ın tek şartını müzakere etmeye hazır olduğunu belirten Kosova’nın olası görüşmelerde bu talebi kabul etmesi pek mümkün gözükmemektedir” diyen (ANKASAM) Yazarı Dr. Doğacan BAŞARAN, konuşmasını şöyle noktaladı:

“Açıkçası Priştine’nin Fransız-Alman Planı’nda yer alan ve Belgrad tarafından tek şart olarak ifade edilen “Sırp Belediyeler Birliği” konusuna onay vermesi için karşılığında aynı ciddiyete haiz bazı tavizler alması gerekecektir. Bunlar da Kosova’nın bağımsızlığının Sırbistan tarafından tanınması ve Kosova’nın uluslararası örgütlere üyeliğinin Belgrad yönetimince veto edilmemesidir. Lakin bu konularda Sırbistan’ın somut adım atacağın dair herhangi bir emare bulunmamaktadır. Bu nedenle de Priştine’nin Sırp Belediyeler Birliği’ne ilişkin talebi karşılaması pek mümkün değildir. Bu yüzden de yürütülen görüşmelerin bölgedeki tansiyonu düşürmeye yarasa bile kalıcı barış için yetmeyeceği öne sürülebilir”.

[1] Begüm Akkaya, “Sırbistan Yeni Fransız-Alman Planı Sonrası Tutumunu Değiştirecek mi?”, ANKASAM, https://www.ankasam.org/sirbistan-yeni-fransiz-alman-plani-sonrasi-tutumunu-degistirecek-mi/, (Erişim Tarihi: 16.03.2023).

[2] Doğacan Başaran, “Rising Tension on the Kosovo-Serbia Line”, ANKASAM, https://www.ankasam.org/rising-tension-on-the-kosovo-serbia-line/?lang=en, (Erişim Tarihi: 16.03.2023).

[3] “Kosova’da “Sırp Belediyeler Birliği” Protestosu”, Anadolu Ajansı, https://www.ankasam.org/rising-tension-on-the-kosovo-serbia-line/?lang=en, (Erişim Tarihi: 16.03.2023).

[4] “Kurti: “Danışmanlarım Sırp Belediyeler Birliği İçin Model Düşünüyor””, Balkan News, https://www.balkannews.com.tr/kosova/kurti-danismanlarim-sirp-belediyeler-birligi-icin-model-dusunuyor-h6118.html, (Erişim Tarihi: 16.03.2023).

[5] “Vucic: “Tek şart Sırp Belediyeler Birliği””, Balkan News, , (Erişim Tarihi: 16.03.2023).