Perspektif: Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Atina Ziyareti ve Yansımaları

Yunanistan’ın 1820’de Osmanlı’dan ayrılarak bağımsız bir devlet olmasından bu yana önce Osmanlı-Yunanistan ve daha sonra Türkiye Cumhuriyeti-Yunanistan ilişkileri neredeyse daima inişli çıkışlı seyretmiştir. Ege Denizi’nden Kıbrıs’a ve yakın zamanda ise Doğu Akdeniz’e uzanan ikili sorunların çözülerek istikrarlı ilişkiler kurulması arayışı günümüzde halen devam etmektedir.

En son uyuşmazlık konularından birisi olan Doğu Akdeniz’de süren gerilim 2021’de belirgin bir şekilde azaltılarak istişari görüşmeler süreci yeniden başlatılmış ve aynı yıl içerisinde üç tur görüşme gerçekleştirilmiştir. Ancak Şubat 2022’de Rusya-Ukrayna savaşının başlamasından hemen sonra bu defa Ege sorunları merkezli gerilimler yaşanmaya başlanmış, özellikle Yunanistan’ın Doğu Ege adalarını silahlandırmayı sürdürmesi, Türkiye’yi hedef alan “hukuksuz”, “yayılmacı” ve “saldırgan” gibi açıklamalarındaki sert vurguları gerilimi daha da tırmandırmıştır.

Bu olumsuz atmosferin devam ettiği bir dönemde Türkiye’de meydana gelen 6 Şubat depremleri sonrasında ise ikili ilişkilerde fark edilir bir yumuşama yaşanmaya başlanmıştır. Yunanistan, Türkiye’ye yardım teklifinde bulunan, hemen akabinde de arama kurtarma ekipleri gönderen ilk ülkelerden birisi olmuştur.

Depremlerden bir hafta sonra Yunanistan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias Türkiye’ye gelerek Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ile görüşmüş ve birlikte deprem bölgesini ziyaret etmiştir.

Son zamanlarda iki ülke arasındaki yumuşamanın ve tekrar kurulmuş olan üst düzey diyalog sürecinin, sorunların çözümüne dair bir ilerlemeye yol açıp açmayacağı ise en çok seslendirilen soru niteliğindedir…

YAKIN DÖNEMDEKİ OLUMLU GELİŞMELER
6 Şubat depremlerinin sonrasında iki tarafın resmi beyanları çoğunlukla ılımlı olmuş hatta 11-12 Temmuz 2023 arasında Litvanya’nın başkenti Vilnius’ta düzenlenen NATO Liderler Zirvesi’nde Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Yunanistan Başbakanı Miçotakis bir görüşme gerçekleştirmiştir.

Dışişleri bakanlarının da katılımıyla yapılan görüşmenin “iyi bir atmosferde” gerçekleştiği ifade edilirken iki ülke arasında çoklu iletişim kanallarının harekete geçirilmesi, liderler veya bakanlar düzeyinde yapılan Yüksek Düzeyli İş Birliği Konseyinin başlatılması konusunda mutabakata varıldığı belirtilmiştir.

İki ülke arasında yakın dönemdeki siyasi gelişmeler açısından olumlu bir gelişme de ekonomi temelli diplomasi atılımları yani pozitif gündem toplantıları olmuştur. Bu kapsamda Dışişleri Bakanı Çavuşoğlu ve mevkidaşı Dendias arasında Nisan 2021’de Ankara’da mutabakata varılarak başlayan pozitif gündem toplantıları, her iki ülkenin yaşadığı felaketlerin ardından ilerleme kaydederek ticari bağlamda yeni iş birliği alanlarının önünü açmıştır.

Bu kapsamda 22 Mart 2023’te söz konusu toplantının dördüncü turunda enerjiden turizme çeşitli alanlarda kaydedilen ilerlemenin yanı sıra bir sonraki turda imzalanması olası ilgili anlaşmaların nihai aşamaya getirilmesi için bir çerçeve oluşturulduğu bilgisi de paylaşılmıştır.

Bu açıdan ticari alanda kaydedilen ilerleme, zaman zaman gerginleşen siyasi iklimin yumuşamasında bir fırsat olarak görülebileceği gibi karşılıklı ekonomik bağımlılığın geliştirilmesi de temel sorun alanlarının çözümünde kolaylaştırıcı bir rol oynayacaktır.

Bu olumlu süreç bağlamında önemli bir adım da yeni göreve başlayan Yunanistan Dışişleri Bakanı Giorgos Gerapetritis’in 5 Eylül 2023’te Türkiye’yi ziyareti olmuştur.

Ziyaret esnasında Gerapetritis ile Türkiye tarafında yakın zamanda göreve başlayan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da Ankara’da bir görüşme
gerçekleştirmiştir. Görüşmenin sonunda yapılan ortak basın toplantısında her iki ülke dışişleri bakanlarının açıklamalarına bakıldığında, iki ülke arasındaki diyaloğun derinleşmesine dönük önemli ipuçlarını görmek mümkündür.

Basın toplantısında siyasi istişareler ve ortak eylem planı toplantılarının Ekim’de Yunanistan’da gerçekleştirileceği açıklanmış ayrıca takip eden dönemde güven artırıcı önlemler ve istişari görüşmeler toplantılarının yapılmasının da iki ülkenin gündeminde bulunduğu ifade edilmiştir.

Diyalog sürecine dair öngörülen somut adımlar kadar önemli bir başka husus Türkiye’nin diyalog sürecini devam ettirme yönündeki güçlü iradesidir denilebilir. Dışişleri Bakanı Fidan ön koşulsuz olarak diyaloğu sürdürmeye ve ilişkileri her alanda ortak menfaatler temelinde geliştirmeye hazır olunduğunu belirterek diyalog kanalları ve üst düzey temasların yeniden canlandırılmasının olumlu bir gelişme olduğunu ve bunun devam ettirilmesine yönelik iradenin mevcut bulunduğunu belirtmiştir.

Gerapetritis’in vurguladığı hususlar arasında iki halk arasında tarihi bazı olaylardan kaynaklanan karşılıklı ön yargıların hatta husumetin bir kenara koyularak yeni ve pozitif anlayışların oluşturulması yer almıştır. Gerapetritis bunun iyi ilişkiler ve sorunların çözülmesi için elzem bir unsur olduğunu vurgulayarak aslında Yunan tarafının da benzeri bir iradeye sahip olduğunu göstermiştir.

Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Başbakan Miçotakis, NATO’nun Vilnius zirvesinden bu yana ilk defa 20 Eylül’de BM Genel Kurulu toplantıları vesilesi ile bulundukları New York’ta Türkevi’nde bir araya gelmiştir.

Yapılan resmi açıklamada iki lider, Türkiye ile Yunanistan arasındaki ilişkilerde mevcut olumlu iklimi ve bunu muhafaza etme kararlılıklarını teyit ettiklerini beyan etmiştir. Liderler, dışişleri bakanlarının 5 Eylül’de Ankara’da gerçekleştirdikleri toplantıda kararlaştırdıkları yol
haritasını onaylamıştır.

Türkiye ve Yunanistan arasında pozitif gündem diyaloğu kapsamında Dışişleri Bakan Yardımcısı Büyükelçi Burak Akçapar ve Yunanistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Konstantinos Fragogiannis başkanlığındaki heyetler 16 Ekim 2023’te Atina’da bir araya gelmiştir. Böylelikle iki ülke arasında pozitif gündem kapsamındaki Ortak Eylem Planı’na ilişkin beşinci toplantı gerçekleştirilmiştir.

Mevcut olumlu iklimden hareketle taraflar arasında mutabık kalınan yol haritası doğrultusunda pozitif gündemin ticari-ekonomik, turizm, ulaştırma, enerji, bilim ve teknoloji, tarım, çevre, sosyal güvenlik ve sağlık, gençlik, eğitim ve spor gibi başlıklarında somut çıktılar sağlamaya yönelik ortak hedeflerin bir kez daha teyit edildiği açıklanmıştır.

Taraflar Aralık’ta gerçekleştirilmesi planlanan Yüksek Düzeyli İş Birliği Konseyi toplantısına yönelik hazırlıkların yanı sıra güven artırıcı önlemler ve istikşafi/istişari görüşmeler de dahil olmak üzere mevcut diyalog kanallarını gözden geçirmiştir.

İki tarafın silahlı kuvvetleri arasında 2010’da ilk kez gerçekleştirilen Güven Arttırıcı Önlemler (GAÖ) toplantısı 2021’den bu yana yaklaşık üç yıl sonra 13 Kasım 2023’te Ankara’da Türkiye Cumhuriyeti Milli Savunma Bakanlığının ev sahipliğinde yapılmıştır.

Toplantıda önceden mutabık kalınan GAÖ’lerin 2024 boyunca yeniden hayata geçirilmesi ve uygulanması konusunda anlaşmaya varılmıştır. Ayrıca temasları devam ettirme ve üzerinde mutabık kalınan GAÖ’lerin uygulanmasını kolaylaştırma amacıyla bir İletişim Noktası (Point of
Contact) Mekanizması kurmaya da karar verilmiştir. (devam edecek-ATİNA ZİYARETİNDE ALINAN KARARLAR]