Hukuk Reformunda Yeni Dönem

TÜHA HABER / SETA Hukuk ve İnsan Hakları Araştırmaları Direktörü Doç. Dr. Cem Duran UZUN, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın, bu ay içerisinde yaptığı konuşmalarla ekonomi, demokrasi ve hukuk alanında kapsamlı reformların haberini verdiğini belirterek, ayrıntıya girmese de yaptığı vurgularla ve değindiği bazı somut adımlarla bunun sadece geçici bir söylem olmadığını ve devamının geleceğini gösterdiğini açıkladı.

Doç. Dr. Cem Duran UZUN, Yargı ve hukuk alanındaki reformları yürütmesi beklenen Adalet Bakanı Abdulhamit Gül’ÜN konuşmalarında Cumhurbaşkanı’nın bu söylemini destekleyen ifadeler kullandıĞINI ve geleceğe ilişkin bazı ipuçları verdiğini ifade etti.

Son açıklamalarda ekonomi ve yargı reformu birlikte anılıyor olsa da yargı reformunun sadece ekonomik sorunları aşmak için yapıldığını söylemenin haksızlık olacağını işaret eden Doç. Dr. Cem Duran UZUN, “Şüphesiz ekonomik gelişme ve yatırımların artırılması için hukuk devleti ve adil bir yargı sistemi vazgeçilmezdir. Ancak demokrasi, özgürlükler ve yargı alanında yapılacak reformların sadece ekonomik gerekçelerle yapılması gerektiği veya yapıldığı söylenemez” dedi.

Doç. Dr. Cem Duran UZUN, AK Parti’nin iktidar olduğu 2002 yılından itibaren bu alanlarda kapsamlı reformlar yaptığını hatırlatarak, “Halen uygulanmaya devam eden üçüncü beş yıllık Yargı Reformu Strateji Belgesi 30 Mayıs 2019 tarihinde Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından duyuruldu” ifadesini kullandı.

“Adalet Bakanlığının hazırladığı bu belgenin bizzat Cumhurbaşkanı tarafından imzalanarak Resmi Gazete’de yayınlanması, reformun arkasındaki siyasi iradeye dikkat çekmekte ve yargı reformunun bir devlet politikası olduğunu göstermektedir” diyen Doç. Dr. Cem Duran UZUN, “Nitekim geçen bir buçuk yıllık sürede çok sayıda yasal ve idari düzenleme hayata geçirildi” dedi.

Doç. Dr. Cem Duran UZUN, Strateji planı çerçevesinde üç tane yargı paketinin Meclis tarafından yasalaştırıldığını belirterek, 1. Yargı Paketi olarak bilinen 17 Ekim 2019 tarihli 7188 sayılı Kanunla tutuklamayı sınırlayan ve erişim yasaklarında bütün internet sitesi yerine sadece hukuka aykırı haberlere erişimi engelleyen, suç mağdurlarını koruyan, hak ve özgürlükleri genişleten birtakım düzenlemeler yapıldığının altını çizdi.

Ayrıca ceza yargılamasında “seri muhakeme usulü” ve “basit yargılama usulü” adıyla iki yeni kurum kabul edilerek yargı sisteminin sadeleştirilmesi ve yargıya erişimin kolaylaştırılmasının amaçlandığını söyleyen Doç. Dr. Cem Duran UZUN, 14 Nisan 2020 tarihinde kabul edilen 2. Yargı Paketi ile infaz sisteminde önemli reformların hayata geçirildiğini ifade etti.

Doç. Dr. Cem Duran UZUN, “Bu Kanun, bir “af yasası” olarak değerlendirilerek hangi suçluların bırakılacağı şeklinde tartışılsa da birkaç geçici hükmü dışında “infaz sisteminde reform” olarak niteleyebileceğimiz “koşullu salıverilme-denetimli serbestlik rejiminin yeniden belirlenmesi”; “iyi hal şartının etkili bir kontrol mekanizmasına kavuşturması” ve “alternatif ceza infaz usullerinin kapsamının genişletilmesi” şeklinde üç yeniliğe sahipti” değerlendirmesinde bulundu.

Son olarak 28 Temmuz 2020 tarihli 3. Yargı Paketi ile hak arama özgürlüğünün kullanımının önündeki usûli engellerin kaldırılması ve yargılama kurallarının etkili, hızlı ve işlevsel uygulanmasının temin edilmesi amacına yönelik önemli düzenlemelerin de yapıldığını hatırlatan Doç. Dr. Cem Duran UZUN, “Bu yasal düzenlemeler dışında Adalet Bakanlığı ve HSK tarafından çok sayıda reform hayata geçirildi. Ancak bunları saymak bu yazının kapsamını aşacaktır” dedi.

SETA Hukuk ve İnsan Hakları Araştırmaları Direktörü Doç. Dr. Cem Duran UZUN, yapılan bu reformların yanında Cumhurbaşkanı’nın açıklamaları ile başlayan tartışmanın, önümüzdeki süreçte nelerin gündeme geleceği konusunda merak uyandırdığını açıkladı.

Açıklamalara göre, insan hakları eylem planının kabulünün öne çıkan ilk adım olacağını belirten Doç. Dr. Cem Duran UZUN, bundan önceki ilk eylem planının “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi İhlallerinin Önlenmesine Dair Eylem Planı” ismiyle 1 Mart 2014 tarihinde Resmî Gazetede yayınlandığını ve Adalet Bakanı Gül’ün, yaptığı açıklamada yeni hazırlanacak planın sadece Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile sınırlandırılmayacağını ve insan hakları alanındaki yeni gelişmeleri de içeren ve katılımcı bir anlayışla hazırlanmış genel bir insan hakları eylem planı olacağını vurguladığını kaydetti.

Doç. Dr. Cem Duran UZUN, Adalet Bakanı Gül’ün, bu planın hak ve özgürlüklerin geliştirilmesi ve korunması alanında tüm devlet kurumlarına yol gösterecek bir rehber mahiyetinde olacağını belirttiğini söyledi.

Bir diğer beklenti de uzun tutukluluk konusundaki tartışmalara ilişkindir.

Adalet Bakanı Gül’ün tutuksuz yargılamanın asıl olduğunu belirterek vurguladığı konulardan birisinin de bu olduğunun altını çizden Doç. Dr. Cem Duran UZUN, ancak kamuoyunda ve medyada yanlış bir şekilde uzun tutukluluk konusunun bazı davalar ve belli bazı kişiler etrafında yürütüldüğünü açıkladı.

Doç. Dr. Cem Duran UZUN, “Oysa kişilerden bağımsız olarak tutukluluk konusunun ele alınması ve uygulamada ancak istisnai bir tedbir olarak tutukluğa başvurulmasının sağlanması gerekmektedir” dedi.

Hukukçuların bu konudaki mevzuatın yeterli olduğunu, yasal düzenlemeye ihtiyaç olmadığını ve sorunların uygulamadan kaynaklandığını belirttiğini aktaran Doç. Dr. Cem Duran UZUN, “Adalet Bakanı Gül’ün hakimlere dönük mesajlarından anlaşıldığı kadarıyla önümüzdeki günlerde bu konuda somut adımlar atılmasını bekleyebiliriz” ifadesini kullandı.

Türkiye’nin, uzun bir süredir PKK, DEAŞ ve FETÖ gibi farklı niteliklerdeki üç ayrı tehlikeli terör örgütüyle mücadele etmek zorunda kaldığını söyleyen Doç. Dr. Cem Duran UZUN, 15 Temmuz 2016 tarihinde kanlı bir darbe girişimi yaşamış ve uzun bir süre boyunca darbe girişiminin etkilerini gidermekle uğraştığını belirtti.

Doç. Dr. Cem Duran UZUN, “Milli güvenliğini hedef alan bu tehditlerin etkisiyle son yıllarda önce olağanüstü hal ilan etmiş ve sonrasında güvenlik tercihlerini öne çıkarmıştır” değerlendirmesinde bulunarak, bundan sonraki süreçte milli güvenliğinden ödün vermeden güvenlik ve özgürlükler arasındaki dengenin yeniden değerlendirileceğini, hukuk devletini ve özgürlükleri güçlendirecek adımların atılacağını kaydetti.

HABER : Ataner YÜCE

[TÜHA Haber Ajansı, 01 Aralık 2020]