Fransa-Avustralya İlişkilerinde “Yeni Perde”

* Avustralya ve Fransa, 4 Aralık 2023 tarihinde askeri üslerine karşılıklı erişim imkânı veren anlaşmaya imza atmışlardır.[1] 

* Anlaşma, temel olarak Avustralyalı askerlere Fransa’nın Pasifik ve Hint Okyanuslarındaki askeri üslerine daha fazla erişim olanağı vermekte ve aynı şekilde Fransa’nın Avustralya tesislerine daha kolay ulaşmasını öngörmektedir.

TÜHA / TÜRKUAZ Europe İnternational News Agency

Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi (ANKASAM) Asya-Pasifik Uzman Dr. Cenk Tamer, “Fransa-Avustralya İlişkilerinde “Yeni Perde” başlıklı yazısını TÜRKUAZ Uluslararası Haber Ajansı (TÜHA)’dan Ataner YÜCE’ye değerlendirdi.

Dr. Cenk Tamer,  Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong ile Canberra’da yaptığı görüşmenin ardından konuşan Fransa Dışişleri Bakanı Catherine Colonna’ın, “Hint-Pasifik, Fransa için en önemli önceliktir. Biz bir Pasifik ülkesiyiz. Bölgedeki ortaklarımızla işbirliğimizi güçlendirmeye kararlıyız” dediğini hatırlattı.[2]

İki ülkenin; savunma, iklim, eğitim ve kültür alanlarında işbirliği yol haritasını ortaya koyduğunu ifade eden Dr. Tamer, buna istihbarat paylaşımının dahil olduğunu ve tarafların, ikili ilişkilerde yeni bir sayfa açmaya karar verdiklerini açıkladı.

Dr. Cenk Tamer, “Hatırlatmak gerekirse 2021 yılında Avustralya, ABD ve İngiltere’yle üçlü bir güvenlik ortaklığı olan AUKUS kapsamında nükleer denizaltılar satın almaya karar vermişti. Böylelikle Fransa’yla yaptığı milyarlarca dolarlık denizaltı sözleşmesini iptal etmişti. Bu, taraflar arasında diplomatik gerginliğe neden olmuş ve dönemin Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Yves Le Drian, “arkamızdan bıçaklandık” sözleriyle Avustralya’yı sert şekilde eleştirmiştir” dedi.[3]

Son iki yıllık periyodda Fransa’nın, bir yandan Avustralya’yla ilişkilerini onarmaya çalıştığını ve diğer yandan Hindistan gibi müttefiklerle alternatif işbirlikleri kurmaya gayret ettiğini dile getiren Dr. Tamer, şunları söyledi:

“Bu süreçte Paris’i hayal kırıklığına uğratan temel husus, ABD’nin Avustralya’yla böyle bir anlaşma yapacaklarını Fransa’ya önceden haber vermemesidir. AUKUS’u öğrendikten sonra Fransa, Washington Büyükelçisi’ni geri çekmiştir. ABD Başkanı Joe Biden, bu anlaşmayı önceden Fransa’ya haber vermemekle hata yaptıklarını ve bu anlaşmayı “beceriksiz” bir şekilde ele aldıklarını itiraf etmiştir”.[4]

Avustralya, Fransa’yla yeni bir anlaşma imzalamak suretiyle bundan 2 yıl öncesi ikili ilişkilerde yaşanan kopuşu telafi etmeye çalıştığını söyleyen (ANKASAM) Asya-Pasifik Uzman Dr. Cenk Tamer, “Konuyla ilgili Avustralya Dışişleri Bakanı Penny Wong, “Fransa, Pasifik’te bir güçtür, Avrupa’da bir güçtür ve çok taraflı bir güçtür. Dolayısıyla bu, Avustralya için çok önemli bir ortaklıktır” ifadelerini kullanmıştır” dedi.

Dr. Cenk Tamer, 4 Aralık 2023 tarihinde açıklanan yol haritasının, ikili ilişkilerin sıfırlanması olarak yorumlandığını belirterek, “Örneğin Wong, “Bu, çok önemli bir adımdır. Sanırım Catherine, bunu ilişkilerin sıfırlanması olarak nitelendirdi.” demiştir.[5] Bu fikre katılan Colonna, “Görevimiz yeniden inşa etmek, sıfırlamak ve uygun olan kelimeyi kullanmaktı. Hangisini tercih edeceğini bilmiyorum.” dediğine dikkat çekti.

Fransa’yı o dönemde hayal kırıklığına uğratan yalnızca ABD’nin olmadığını, Avustralya’nın da olduğunu dile getiren Dr. Tamer, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un, dönemin Avustralya Başbakanı Scott Morrison’ın kendisine yalan söylediğini ima ettiğini hatırlattı.[6]

Dr. Cenk Tamer, “Morrison o dönemde bu iddiayı reddetmiş, ancak Fransa’nın olası bir şekilde AUKUS anlaşmasını önlemeye çalışacağını düşünerek gizliliğin gerekli olduğunu söylemiştir. Morrison, “Ona söylememek ile ona yalan söylemek, aynı şey değil” yorumunu yapmıştır” dedi.[7]

“Fransa Dışişleri Bakanı Colonna, dünyanın “yeni bir krize ihtiyacı olmadığını” söyleyerek Hint-Pasifik bölgesinde istikrar ihtiyacını vurgulamıştır” diyen Dr. Cenk Tamer, şöyle devam etti:

“Görünen o ki Fransa, geçmişteki tüm olumsuzlukları bir kenara bakarak Avustralya’yla yeni bir sayfa açmaya karar vermiştir. Son iki yıldır, taraflar arasında bir güven bunalımının ortaya çıktığı söylenebilir. Özellikle Fransa’nın Avustralya’ya yeniden güvenmesi zaman alacaktır. Çünkü AUKUS anlaşmasının müzakereleri, anlaşılan o ki, tam bir gizlilik içerisinde yürütülmüştür. Ne ABD ne İngiltere ne de Avustralya, bu süreçten müttefiklerini haberdar etmiştir. Bu, Anglosakson güçlerin Asya-Pasifik’teki güç mücadelesinde Fransa’yı dışarıya itmesiyle eşdeğerdir”.

(ANKASAM) Asya-Pasifik Uzman Dr. Cenk Tamer, ABD’nin, Fransa’yla ilişkileri onarabilmek adına 2022 yılının Haziran ayında yayımladığı Mavi Pasifik Ortaklığı’nda Paris ve Brüksel’le işbirliği yapılabileceklerini duyurduğunu, yani ABD, Hint-Pasifik’te Fransa’yla daha fazla işbirliği yapma taraftarı olduğunu göstermeye çalıştığının altını çizdi.

Fransa’nın, “Özgür ve Açık Hint-Pasifik” hedefi doğrultusunda ABD’yle işbirliği yaptığını anlatan Dr. Cenk Tamer, ancak iki ülkenin, Çin stratejisinde birbirinden ayrıştığını, bu görüş farklılığı nedeniyle ABD ve İngiltere’nin, Hint-Pasifik’te Fransa’yı dışarıda tutarak Avustralya’yla savunma ortaklığına yöneldiğini ve AUKUS’u imzaladıklarını söyledi

Fransa, Çin’i hedef alan bu savunma ittifakından duyduğu rahatsızlığı dile getirmeye devam etmektedir. Bu bağlamda Paris, Avustralya’nın savunma ittifakları yoluyla Çin’i provoke ettiğini ileri sürmektedir. Çünkü Fransa, Hint-Pasifik’te provokatif hamlelere karşıdır ve bu yönüyle Anglosakson ülkelerinden ayrışmaktadır. Gelecekte Fransa, ABD’nin Çin stratejisinin peşine takılmadan bölgedeki müttefikleriyle bağlarını geliştirmeye devam edecektir.

[1] “Australia and France Agree On Reciprocal Pacific Military Base Access”, Asia Nikkie, https://asia.nikkei.com/Politics/International-relations/Indo-Pacific/Australia-and-France-agree-on-reciprocal-Pacific-military-base-access, (Erişim Tarihi: 07.12.2023).

[2] Aynı yer.

[3] “‘Stab in the Back’: France Hits Out at Aukus Alliance with Fears It Threatens Indo-Pacific Partnerships”, Independent, https://www.independent.co.uk/news/world/europe/france-nuclear-alliance-uk-us-australia-b1921339.html, (Erişim Tarihi: 07.12.2023).

[4] “Biden’dan ‘AUKUS’ açıklaması: Anlaşmayı ‘beceriksiz’ bir şekilde ele aldık”, Trt Haber, https://www.trthaber.com/haber/dunya/bidendan-aukus-aciklamasi-anlasmayi-beceriksiz-bir-sekilde-ele-aldik-621542.html, (Erişim Tarihi: 07.12.2023).

[5] “Australia And France Sign Military Access Agreement As Post-Aukus Tensions Ease”, The Guardian, https://www.theguardian.com/world/2023/dec/04/australia-france-military-access-agreement-bases-details-aukus-aftermath-submarines, (Erişim Tarihi: 07.12.2023).

[6] Aynı yer.

[7] Aynı yer.