Corona ve çok taraflılık

Corona salgını küresel bir kriz. Çözüm de küresel mücadele gerektiriyor. Küresel mücadelenin de en etkin aracı (kağıt üzerinde) çok taraflı kuruluşlar.

Doç. Dr. Ufuk ULUTAŞ

Terörizm ve terörle mücadelede de benzer ifadeler kullanılır. Terör küresel bir sorundur ve küresel mücadele gerektirir. ABD’den uçağa binen, Avrupa’da aktarma yapıp Suriye ya da Irak’a geçmeye çalışan bir DEAŞ’lının engellenmesi nasıl küresel bir işbirliği ve mücadele gerektiriyorsa, Corona ile mücadele de benzer özelliklere sahip.

Maalesef tıpkı terörle mücadelede olduğu gibi Corona ile mücadelede de çok taraflı mekanizmalar şimdiye kadar sınıfta kaldı. Muhtemelen Corona sonrasındaki dönemde bu kuruluşların varlığı sorgulanacak ya da etkinliklerini artırmanın yolları aranacak. Oklar Dünya Sağlık Örgütüne çevrilecek tabi ki. Bu süreçte birçok haklı eleştiri aldı ve salgın sonrasındaki dönemde de bu eleştiriler devam edecek.

Aslında 2005’te uluslararası Sağlık Regulasyonları gözden geçirildi ve Dünya Sağlık Örgütü’ne olağanüstü bir takım yetkiler verildi. Özellikle küresel salgınların kontrol altına alınması için devletlerin üzerinde bir yetki ile donatıldı. Çünkü Corona salgınında da gördüğümüz gibi salgının neşet ettiği ülkeler bazen salgının boyutunu ve içeriğini uluslararası toplumdan gizleyebiliyor. Tam da bunun engellenmesi için DSÖ, uluslararası pandemi ilan etme ve gerekli önlemleri almayan ve işbirliğine girmeyen devletleri raporlama yetkisine sahip. Fakat her uluslararası kuruluşta olduğu gibi DSÖ’de de politika etkisini gösterdi ve örgütün etkisiz hale gelmesinde rol oynadı.

Aynı şekilde siyasi ve ekonomik bir Birlik olan AB de okların hedefi haline geldi, gelecek. En son İtalya Eski Başbakanı en yalın ifadelerle AB’nin bir birlik olmadığını iddia etti. Daha ağır hakaretler de içeren açıklamasında AB’den destek görememeleri sebebiyle salgın sonrasındaki dönemde AB’ye üyeliğin ciddi olarak tekrar gözden geçirilmesi gerektiğini söyledi.

Uluslararası örgütler son yıllarda yaşadığımız birçok krizde tekraren şahit olduğumuz gibi kuruluş amaçlarını yerine getiremez durumda ve ciddi anlamda reforma muhtaçlar. Bazı örgütler bırakın krizleri çözmeyi, sorunun parçası olmuş durumdalar. Bütün dünyayı ilgilendiren küresel salgın gibi bir konuda, tek kuruluş amacı sağlık olan DSÖ’nün etkisiz kalması, edilgen açıklamalar yapması tabloyu açıklıyor.

Her şeye rağmen çok taraflılığa dünyanın ihtiyacı var, sorun çok taraflılık değil başat kuruluşların yapısal çöküntü yaşaması. Umarım Corona sonrasındaki dönemde bu örgütlerin varoluş amacı sorgulanırken sahici reformlarla etkinleştirme yoluna gidilir.

[TÜHA Haber Ajansı, 03 Nisan 2020]