Kitap: Bölgesel Güç Dengelerinde Türkiye-Katar İlişkileri

ANKARA – TÜHA HABER / Türkiye’nin saygın bağımsız, tarafsız düşünce ve yayın kuruluşu, SETA Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı’ndan Araştırmacı Mahmut Alrantisi tarafından kaleme alınan ‘Bölgesel Güç Dengelerinde Türkiye-Katar İlişkileri’ başlıklı kitap SETA kitapları arasında yerini aldı.

Araştırmacı-Yazar Mahmut Alrantisi’nin bu kitabı güç kavramının ve devlet sınıflandırmasının birden fazla şekilde yorumlandığı bir ortamda değişen uluslararası ve bölgesel koşullar altında Türkiye ve Katar’ın ortak hareketinin geleceği konusunda orta büyüklükte güç ile küçük devlet arasındaki özel ilişkileri ve iki ülkenin ortak hareketinin geleceğini anlamayı amaçlıyor.

Kimi yorumlar, jeopolitik veya ideolojik çıkarlara ilişkin ilişki unsurlarını birbirine bağlarken bu kitap kapsamlı bir bakış açısıyla, Ortadoğu’daki orta büyüklükteki güç ile küçük devlet ilişkisini etkileyen nedenler ve unsurlar üzerinde durmayı amaçlıyor.

Kitabın bir başka ayırt edici özelliği de, iki husus üzerinden indirgeme kusurunu gidermeye çalışması. Birincisi güç kavramının maddi olan ve olmayan boyutlarını ele almak, dolayısıyla orta büyüklükte güç ve
küçük devlet kavramını bu hareket noktasından değerlendirmek, dolayısıyla iki devletin tasnifini bu perspektiften irdeleniyor.

Bu yaklaşım genel çerçevede her devletin uluslararası sistemdeki konumu bağlamında ihtiyaçlarını, politikalarını ve yeteneklerini anlamaya yardımcı olmakta. İkincisi de tek boyuta odaklanıp diğer boyutları ihmal eden indirgemeci bir teoriden ziyade orta büyüklükte güç ve küçük devlete önem veren ve ilişkinin yapısını bağımsız şekilde analiz eden bir boyut içeren bir teori çerçevesinde iki devletin ilişkisini anlamak.

Literatürde iki ülke arasındaki ilişkileri, orta büyüklükte güç ve küçük ülke açısından ele alan fazla çalışma bulunmuyor olsa da bu kitap orta büyüklükte güç ile küçük ülke arasındaki ilişkiler alanına katkıda bulunuyor.

Süper gücün geriye gitmesi ve bölgesel kırılganlıkların gölgesinde orta büyüklükte güçlerin ve küçük güçlerin rolleri ve önemleri artar.

Kitap orta büyüklükte güç politikalarının etkileşiminin büyük güçlerin stratejilerini etkilediğini varsayar. Buna ek olarak orta büyüklükte güç ve küçük devletin Ortadoğu’da birlikte hareket etmesinin orta büyüklükte güçler arasındaki jeopolitik rekabet bağlamında iki orta büyüklükte gücün birbirini hareket ettirmesinden daha kolay olabileceğini varsayar ve çevre kısıtlamalarına uygun olarak bölgenin şeklinin değiştirilmesine katkıda bulunur.

Kitap aynı zamanda küçük devletin coğrafi olarak en uzak ülkeyle ittifak kurma eğiliminde olduğunu, fırsat ve tehdit algılamasında kendisi için en güçlü güvenliği sağlayabildiğini varsayar.

Öte yandan Türkiye ve Katar konusu açıkçası oldukça farklı. Çünkü kitaba konu olan bu iki devletin, süper güçle iyi ilişkileri vardır ve aynı zamanda her ikisi de bölge halklarının çıkarlarına daha yakın.

Genellikle her iki devlet de bölgedeki diğer güçlerin çıkarlarıyla çatışan politikalar uygulanıyor. Ayrıca iki devletin de farklı siyasi yapısı var; biri demokrasi diğeri monarşi. Dolayısıyla bu farkın ilişkiler üzerindeki etkisi izlenebiliniyor

Araştırmacı-Yazar Mahmut Alrantisi, “Bunun için aldığımız örneğe hard case study olarak bakabiliriz. Üstelik her biri diğerinin sahip olmadığı potansiyele sahiptir. Örneğin Türkiye askeri, teknolojik ve diplomatik potansiyele sahiptir. Katar’ın ise coğrafi konumu, finansal yetenekleri ve yumuşak gücü vardır. Bu her iki tarafın da birbirinden faydalanması için avantajlar sağlamaktadır. Bu bağlamda iki ülke arasındaki ilişkilerin yeni olması nedeniyle, bu ilişkileri ele alan (çoğu 2016’dan sonra olmak üzere) az sayıda referans ve çalışma bulunuyor” diyor.

Mahmut Alrantisi, bu kitabın orta büyüklükte güç ile küçük devlet arasındaki ilişkiden yola çıkarak yapılan çalışmalarda ve Türkiye ile Katar arasındaki ilişkilerde bir boşluğu doldurmayı hedeflendiğini söylüyor ve ayrıca önceki çalışmalarda ele alınmayan jeopolitik boyut dışında kavramsal boyutu ile önceki çalışmalardan ayrıldığını, bir muhakeme teorisi olarak Neoklasik Realizm Teorisi’ni esas alarak diğer çalışmalardan farklılık gösterdiğini aktarıyor.

Araştırmacı-Yazar Mahmut Alrantisi, bu kitabı çalışırken kaynak bulma, nasihat etme ve bilgi vermede emeği olan herkese özel şükranlarımı arz ediyor. Prof. Dr. Mehmet Şahin’e ise özellikle teşekkür ettiğini ifade eden Mahmut Alrantisi, ayrıca Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığına ve SETA Vakfı Genel Koordinatörü Burhanettin Duran’a desteklerinden dolayı teşekkürlerini sunuyor.

İnci Cevher UZGAŞ

***

Mahmut Alrantisi
Lisansını Gazze İslam Üniversitesi’nde tamamlayan Mahmut Alrantisi yüksek lisans derecesini El-Aksa Üniversitesi Diplomatik ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden ve doktora derecesini de Gazi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nden almıştır. SETA tarafından Arapça yayımlanan Ru’ye Türkiyye dergisinin editör yardımcılığını yürüten Alrantisi aynı zamanda SETA dış politika araştırmalarında araştırmacı olarak Türkiye ve Arap Körfezi ülkeleri arasındaki ilişkiler üzerine çalışmalar yapmaktadır. Aljazeera Center for Studies tarafından yayımlanan Katar’ın Arap Baharı Ülkelerine Yönelik Dış Politikası ve Filistin Meselesi başlıklı bir kitabı bulunmaktadır.

[TÜHA Haber Ajansı, 08 Ocak 2022]